- Gmina
- Zagnańsk
- Data utworzenia
- Powierzchnia rezerwatu
- 7,94 ha
- Powierzchnia otuliny
- —
- Rodzaj rezerwatu
- Przyrody nieożywionej
- Udostępnienie
- Udostępniony
- Rodzaj udostępnienia
-
- Ruch pieszy
Cel ochrony
Zachowanie ze względów społecznych, naukowych i dydaktycznych terenu kamieniołomu Zachełmie ze stanowiskiem paleontologicznym najstarszych na świecie tropów czworonogów wraz z formami tektonicznymi, skałami i minerałami
Opis rezerwatu
Rezerwat położony jest na południowy wschód od Zagnańska. Jest to najmłodszy rezerwat w województwie świętokrzyskim. Obejmuje fragment nieczynnego kamieniołomu wgłębnego położonego w obrębie Góry Chełmowej. W kamieniołomie odsłaniają się silnie pochylone, płytowe, szare dolomity środkowego dewonu, które w ścianie północnej przykryte są zalegającymi prawie poziomo piaskowcami i mułowcami dolnotriasowymi o charakterystycznym czerwonym zabarwieniu. Podstawowym elementem geologicznym decydującym o wartości naukowej rezerwatu są odkryte na powierzchni ławicy dolomitowej tropy zwierzęcia czworonożnego (tetrapoda), które okazały się najstarszymi takimi śladami na świecie, starszymi od dotychczas znanych o około 18 mln lat. Tetrapod stanowił ogniwo pośrednie pomiędzy rybami a płazami. Tropy powstały w rezultacie chodzenia tego zwierzęcia, po węglanowym mule na okresowo wynurzonym płaskim wybrzeżu morskim. Na powierzchni ławic widoczne są także ślady wysychania kropli deszczu. Drugim bardzo interesującym zjawiskiem, które można obserwować w kamieniołomie jest niezgodne zaleganie leżących poziomo utworów triasowych na pochylonych dolomitach. Taka niezgodność dokumentuje sfałdowanie dolomitów dewońskich przed powstaniem skał triasowych, czyli ruchy tektoniczne oraz górotwórcze powodujące wypiętrzenie obszaru w okresie karbonu i permu, a następnie erozję i powstanie obniżenia, w którym w okresie triasowym osadzały się piaski i muły. Jeszcze innym ważnym naukowo zjawiskiem obserwowanym w kamieniołomie jest występowanie w dolomitach skupień i gniazd hematytu – minerału o intensywnym wiśniowoczerwonym zabarwieniu, który chemicznie stanowi tlenek żelaza. Przez rezerwat prowadzi geologiczna ścieżka edukacyjna.
