- Gmina
- Piekoszów
- Data utworzenia
- Powierzchnia rezerwatu
- 24,1 ha
- Powierzchnia otuliny
- —
- Rodzaj rezerwatu
- Przyrody nieożywionej
- Udostępnienie
- Udostępniony
- Rodzaj udostępnienia
-
- Ruch pieszy
Cel ochrony
Zachowanie ze względów naukowych i dydaktycznych unikatowego zespołu form krasowych podziemnych i powierzchniowych z różnych okresów geologicznych
Opis rezerwatu
Rezerwat znajduje się w sąsiedztwie drogi ekspresowej S7 w miejscowości Jaworznia. Obejmuje silnie przekształconą antropogenicznie część wzniesienia o nazwie Góra Kopaczowa (305 m n.p.m.), w tym dwa kamieniołomy wgłębno-stokowe wraz z łączącą je skalną skarpą. Wzniesienie zbudowane jest z gruboławicowych wapieni dewońskich, które odsłaniają się w ścianach kamieniołomów. W górnych częściach ścian oraz w skarpie pomiędzy kamieniołomami, na wapieniach zalegają osady dolnotriasowe wykształcone jako czerwone lub beżowobrązowe piaskowce, zlepieńce krzemionkowe, mułowce, a także zlepieńce z otoczakami węglanowymi. Granica wapienie dewońskie - osady triasowe to powierzchnia lądu świętokrzyskiego z okresu dolnego triasu – unikatowa (rzadko występująca) struktura geologiczna. W rezerwacie występują różnorodnie i różnowiekowe zjawiska i formy krasowe. Najstarsze formy krasowe to wypełnione kalcytem krystalicznym permskie komory krasowe oraz wypełnione czerwonymi wapieniami, piaskowcami i zlepieńcami dolnotriasowe kanały krasowe, niektóre o wielkich rozmiarach, które odsłaniają się w ścianach współcześnie występujących jaskiń. Na obszarze rezerwatu występuje obecnie 11 jaskiń. Najbardziej znana i jedna z najdłuższych w kraju to system jaskiniowy o nazwie Chelosiowa Jama-Jaskinia Jaworznicka długości 3 670 m. Powstała ona w rezultacie połączenia dwu wcześniej znanych jaskiń. System składa się z labiryntowego, prawie poziomego zespołu korytarzy krasowych i dużych sal krasowo-zawaliskowych. Dużą jaskinią jest także Jaskinia Pajęcza o długości 1 183 m. W ścianach korytarzy jaskiniowych obserwować można wiele różnych form krasu występujących w postaci owalnych pustek, dużych kawern, szczelin krasowych oraz kominków, jak również kalcytowe formy naciekowe. Unikatowym zjawiskiem występującym w Chelosiowej Jamie są luźne kryształki kalcytu zwane kaszką kalcytową oraz (większe) różami kalcytowymi, które powstały w wyniku wielokrotnego zamrażania wód wypełniających jaskinię w okresach plejstoceńskich zlodowaceń. We współczesnych zbiornikach wodnych jaskini, z których największy jest studnią krasową, stwierdzono faunę bezkręgową, głównie nicienie, skąposzczety, widłonogi, równonogi i skoczogonki. Nazwa jaskini pochodzi od jej odkrywcy geologa R. Chlebowskiego, zwanego przez studentów Chelosiem.
